จากห้องเรียนสู่หน้างานจริง: ทำไมการจัดการน้ำเสียต้องใช้ทั้งวิศวกรและ Wastewater Analyzer

จากห้องเรียนสู่หน้างานจริง: ทำไมการจัดการน้ำเสียต้องใช้ทั้งวิศวกรและ Wastewater Analyzer

การจัดการ น้ำเสียโรงงาน ไม่ใช่เพียงการเลือก อุปกรณ์บำบัดน้ำเสีย มาติดตั้งแล้วจบ แต่เป็นกระบวนการที่ต้องอาศัยทั้งความรู้ด้านวิศวกรรม การวิเคราะห์ข้อมูล การออกแบบกระบวนการ และการตัดสินใจให้เหมาะกับสถานการณ์จริง

แนวคิดนี้สะท้อนให้เห็นได้อย่างชัดเจนจากประสบการณ์ของนักศึกษาที่เรียน ปริญญาโทด้านวิศวกรรมสิ่งแวดล้อม ซึ่งได้พูดถึงความแตกต่างระหว่างการเรียนระดับปริญญาตรีกับปริญญาโทว่า จากเดิมที่มีแผนการเรียนและแนวทางการทดลองกำหนดไว้ เมื่อเข้าสู่ระดับปริญญาโท ผู้เรียนต้องสามารถวางแผน จัดการ และคิดวิเคราะห์ด้วยตัวเองมากขึ้น

สิ่งที่น่าสนใจคือแนวคิดนี้สามารถนำมาเชื่อมโยงกับการทำงานจริงของ ระบบบำบัดน้ำเสียโรงงาน ได้โดยตรง

ปริญญาโทไม่ได้เรียนเพื่อจำ แต่ต้องคิดและสร้างความรู้ใหม่

หนึ่งในประเด็นสำคัญจากประสบการณ์เรียนปริญญาโทคือคำว่า Novelty หรือสิ่งใหม่ที่เกิดขึ้นจากงานวิจัย

ในระดับปริญญาตรี ผู้เรียนส่วนใหญ่จะได้รับความรู้และทำการทดลองตามแนวทางที่กำหนดไว้ แต่เมื่อเข้าสู่ระดับปริญญาโท ผู้เรียนต้องขวนขวายค้นคว้าเพิ่มเติม ตั้งคำถามกับผลที่เกิดขึ้น และพยายามสร้างหรือพัฒนาความรู้ให้ก้าวไปจากสิ่งที่มีอยู่เดิม

การทดลองจึงไม่ได้ทำเพียงครั้งเดียว แต่มีการทำซ้ำเพื่อทวนสอบผล และต้องคำนึงถึงจริยธรรมในการทำวิจัย ไม่สามารถปรับเปลี่ยนผลให้เป็นไปตามที่ต้องการได้

แนวคิดเหล่านี้สะท้อนหลักการสำคัญของงานวิศวกรรมเช่นกัน คือ

ไม่ใช่แค่มีข้อมูล แต่ต้องรู้ว่าข้อมูลนั้นหมายถึงอะไร และควรนำไปใช้ตัดสินใจอย่างไร

จากห้องเรียนสู่ปัญหาจริง: น้ำเสียโรงงานต้องเริ่มจากการวิเคราะห์

หนึ่งในวิชาที่ถูกพูดถึงว่าเป็นความท้าทายคือ Advanced Wastewater Treatment Technology

ความยากของวิชานี้ไม่ได้อยู่เพียงแค่การจำกระบวนการบำบัด แต่คือการต้องคิดกระบวนการด้วยตัวเอง

เมื่อมองไปที่โรงงานจริง จะมีน้ำเสียเกิดขึ้นจากหลายจุด และต้องพิจารณาว่า

• น้ำเสียมาจากกระบวนการใด
• มี Parameter ใดที่ต้องตรวจวัด
• คุณภาพน้ำมีลักษณะอย่างไร
• ควรออกแบบกระบวนการบำบัดแบบใด
• ควรเลือก Technology ใด
• หลังบำบัดแล้วควรปล่อยออกภายนอกหรือจัดการภายในระบบอย่างไร

นี่คือเหตุผลที่ ระบบบำบัดน้ำเสียโรงงาน ไม่สามารถใช้สูตรเดียวกับทุกโรงงานได้

แต่ละโรงงานมีแหล่งกำเนิดน้ำเสีย ลักษณะน้ำเสีย และเป้าหมายการจัดการแตกต่างกัน การออกแบบจึงต้องเริ่มจาก การเข้าใจข้อมูลของน้ำเสีย ก่อนเลือกเทคโนโลยีและ อุปกรณ์ระบบบำบัดน้ำเสีย

แล้วเราจะรู้ได้อย่างไรว่าน้ำเสียกำลังเปลี่ยนแปลง?

คำตอบหนึ่งคือ เครื่องวัดคุณภาพน้ำเสีย

ในการควบคุมระบบบำบัด หากเรามีข้อมูลคุณภาพน้ำอย่างต่อเนื่อง เราจะสามารถมองเห็นการเปลี่ยนแปลงของระบบได้มากกว่าการตรวจวัดเป็นครั้งคราว

เครื่องวัดคุณภาพน้ำเสียโรงงาน หรือ Wastewater Analyzer จึงมีบทบาทสำคัญในการติดตาม Parameter ที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการ เช่น

• BOD
• COD
• pH
• DO
• Conductivity
• Turbidity

โดยการเลือก Parameter ที่เหมาะสมควรพิจารณาจากลักษณะน้ำเสียและวัตถุประสงค์ของการตรวจวัด ซึ่งปัจจุบันมีเทคโนโลยีเครื่องวัดและวิเคราะห์คุณภาพน้ำตามข้อมูลในลิ้งค์ด้านล่าง

https://www.gotcorp.co.th/Product/cat_product/WastewaterAnalyzer

BOD และ COD สำคัญอย่างไรกับระบบบำบัดน้ำเสีย?

BOD และ COD เป็น Parameter สำคัญที่ใช้ติดตามภาระสารอินทรีย์ในน้ำเสีย และสามารถใช้เป็นข้อมูลประกอบการประเมินประสิทธิภาพของระบบบำบัด

BOD

BOD หรือ Biochemical Oxygen Demand เป็นค่าที่เกี่ยวข้องกับปริมาณออกซิเจนที่จุลินทรีย์ใช้ในการย่อยสลายสารอินทรีย์ที่ย่อยสลายได้ทางชีวภาพ

COD

COD หรือ Chemical Oxygen Demand เป็นค่าที่ใช้ประเมินปริมาณสารที่สามารถถูกออกซิไดซ์ทางเคมี

ดังนั้น เครื่องวัด BOD COD จึงเป็นเครื่องมือที่ช่วยให้ผู้ดูแลระบบมีข้อมูลสำหรับติดตามการเปลี่ยนแปลงของน้ำเสีย

และเมื่อการตรวจวัดถูกพัฒนาไปสู่ระบบ BOD COD Online ข้อมูลก็สามารถนำมาใช้ติดตามแนวโน้มของระบบได้อย่างต่อเนื่องมากขึ้น

BOD COD Online ช่วยเปลี่ยนจาก “รอผล” เป็น “เห็นแนวโน้ม”

การวิเคราะห์น้ำเสียแบบห้องปฏิบัติการยังมีบทบาทสำคัญ แต่ผลที่ได้สะท้อนตัวอย่างในช่วงเวลาที่เก็บตัวอย่าง

ในทางกลับกัน เครื่องวัดน้ำเสียแบบ Online สามารถช่วยให้โรงงานติดตามข้อมูลได้อย่างต่อเนื่องตามรูปแบบการติดตั้งและระบบที่เลือกใช้

เมื่อข้อมูลถูกนำมาประมวลผลและแสดงผลผ่าน ระบบ Monitoring น้ำเสีย ผู้ดูแลระบบสามารถมองเห็นแนวโน้มและความผิดปกติได้เร็วขึ้น

ตัวอย่างเช่น

ตรวจวัด → เก็บข้อมูล → เห็นแนวโน้ม → วิเคราะห์ → ตัดสินใจ → ปรับกระบวนการ

นี่คือการนำข้อมูลมาใช้เพื่อสนับสนุนการจัดการระบบบำบัด ไม่ใช่เพียงการวัดค่าแล้วจบ

Wastewater Analyzer ไม่ได้ทำหน้าที่แทนวิศวกร

ประเด็นหนึ่งจากการพูดคุยเรื่องการเรียนปริญญาโทคือ AI จะเข้ามาแทนวิศวกรหรือไม่

ข้อสรุปจากบทสนทนาคือ AI สามารถช่วยเรื่องข้อมูล การค้นคว้า การวิเคราะห์ Parameter จำนวนมาก และการคำนวณได้ แต่ยังไม่สามารถแทนการตัดสินใจของมนุษย์ในสถานการณ์จริงทั้งหมด

แนวคิดเดียวกันนี้สามารถนำมาใช้กับ Wastewater Analyzer ได้

Analyzer ทำหน้าที่เป็น แหล่งข้อมูลสำคัญของระบบ

แต่คนยังต้องเป็นผู้พิจารณาว่า

“ค่าที่เห็นหมายความว่าอะไร?”
“ทำไมค่าจึงเปลี่ยน?”
“ระบบกำลังมีปัญหาหรือไม่?”
“ควรปรับกระบวนการอย่างไร?”

ดังนั้น Technology ไม่ได้เข้ามาแทนวิศวกร แต่เข้ามาช่วยให้วิศวกร ตัดสินใจจากข้อมูลที่ดีขึ้น

การจัดการน้ำเสียต้องมองทั้งระบบ ไม่ใช่แค่เครื่องวัด

จากประสบการณ์เรียน Advanced Wastewater Treatment Technology การออกแบบระบบต้องเริ่มจากการทำความเข้าใจ Flow ของน้ำเสียและ Parameter ที่ต้องวิเคราะห์ ก่อนเลือก Technology ที่เหมาะสม

ดังนั้น อุปกรณ์บำบัดน้ำเสีย แต่ละประเภทจึงมีหน้าที่แตกต่างกัน เช่น

• ปั๊มน้ำเสีย สำหรับลำเลียงน้ำในระบบ
• Screening สำหรับดักของแข็ง
• DAF สำหรับกระบวนการแยกสิ่งปนเปื้อนบางประเภท
• เครื่องเติมอากาศ สำหรับกระบวนการเติมอากาศ
• Blower ระบบบำบัดน้ำเสีย สำหรับจ่ายอากาศ
• Clarifier สำหรับแยกตะกอน
• Screw Press / เครื่องรีดตะกอน สำหรับลดน้ำในตะกอน

ขณะเดียวกัน เครื่องวัดคุณภาพน้ำเสีย จะช่วยให้เรามีข้อมูลสำหรับติดตามว่าสิ่งที่เกิดขึ้นในกระบวนการเป็นอย่างไร

จึงสามารถมองภาพรวมได้ว่า

Process + Treatment Equipment + Analyzer + Data + Engineer

ทั้งหมดต้องทำงานร่วมกัน โดยทางบริษัท เกรทโอเรียนเต็ล คอร์ปอเรชั่น จำกัด ยินดีให้คำปรึกษาในการเลือกอุปกรณ์และออกแบบระบบบำบัดน้ำเสียให้เหมาะสมกับโรงงานแต่ละประเภท รายละเอียดตามลิ้งค์ด้านล่าง

https://www.gotcorp.co.th/Product/cat_product/wastewaterequipmentindustrial

จาก Waste Management ถึง Wastewater Management

อีกหนึ่งวิชาที่ถูกพูดถึงว่าเป็นความท้าทายคือ Waste Management หรือการจัดการขยะ

จากกรณีสถานการณ์น้ำท่วมใหญ่ในหาดใหญ่ ทำให้เกิดขยะปริมาณมาก และโจทย์ของการเรียนคือการคิดว่าจะจัดการขยะจำนวนมากนั้นอย่างไร

สิ่งที่ทำให้โจทย์นี้ท้าทายไม่ใช่เพียงความรู้ในตำรา แต่คือการต้องนำความรู้ไปคิดกับ Case จริง และพิจารณาผลกระทบต่อประชาชนและพื้นที่

แนวคิดนี้เหมือนกับการจัดการ น้ำเสียโรงงาน

เพราะเมื่อเกิดปัญหาจริง ไม่มีสูตรสำเร็จที่ใช้ได้กับทุกสถานการณ์ ผู้ปฏิบัติงานต้องสามารถวิเคราะห์ข้อมูล ประเมินสถานการณ์ และเลือกแนวทางที่เหมาะสม

แล้วทำไมต้องใช้ระบบวัดคุณภาพน้ำเสียแบบ Online?

สำหรับโรงงานที่ต้องการบริหารจัดการน้ำเสียอย่างเป็นระบบ การใช้ ระบบวัดคุณภาพน้ำเสียแบบ Online ช่วยเพิ่มความสามารถในการติดตามข้อมูลอย่างต่อเนื่อง

โดยเฉพาะเมื่อมีการนำข้อมูลจาก BOD COD Online, pH, DO หรือ Parameter อื่น ๆ มารวมอยู่ในระบบเดียวกัน

ข้อมูลเหล่านี้สามารถนำไปเชื่อมต่อกับ PLC / SCADA / IoT ตามรูปแบบของระบบ เพื่อแสดงผล บันทึกข้อมูล และใช้เป็นข้อมูลประกอบการควบคุมกระบวนการ

ดังนั้น เครื่องวัดคุณภาพน้ำเสียโรงงาน จึงไม่ได้เป็นเพียงอุปกรณ์ตรวจวัด แต่สามารถเป็นส่วนหนึ่งของระบบบริหารจัดการน้ำเสียเชิงข้อมูลได้

การเลือก Wastewater Analyzer ควรเริ่มจาก “ปัญหา” ไม่ใช่เริ่มจาก “เครื่อง”

ก่อนเลือก COD Analyzer, เครื่องวัด BOD, เครื่องวัด COD หรือเครื่องวัด BOD COD ควรเริ่มจากคำถามว่า

1. ต้องการแก้ปัญหาอะไร?

เช่น ต้องการติดตามคุณภาพน้ำ ตรวจสอบกระบวนการ หรือเฝ้าระวังก่อนปล่อยน้ำ

2. ต้องการวัด Parameter อะไร?

เช่น BOD, COD, pH, DO, Conductivity หรือ Turbidity

3. จุดตรวจวัดอยู่ที่ไหน?

ต้องพิจารณาตาม Flow ของระบบและวัตถุประสงค์ของการวัด

4. ต้องการข้อมูลแบบใด?

ตรวจวัดเป็นครั้งคราว หรือ เครื่องวัดน้ำเสียแบบ Online สำหรับติดตามอย่างต่อเนื่อง

5. ต้องการนำข้อมูลไปทำอะไรต่อ?

หากต้องการ Monitoring, Data Logging หรือเชื่อมต่อ Automation ควรออกแบบระบบให้รองรับตั้งแต่ต้น

การเลือกเครื่องมือจึงควรเริ่มจาก ลักษณะน้ำเสีย + Process + เป้าหมายของโรงงาน ก่อนเลือก Technology

สรุป: เทคโนโลยีช่วยวิศวกร แต่คนยังเป็นหัวใจของการแก้ปัญหา

บทเรียนสำคัญจากการเรียนปริญญาโทด้านวิศวกรรมสิ่งแวดล้อม คือการต้อง คิด วิเคราะห์ ค้นคว้า และตัดสินใจด้วยตัวเอง

เมื่อแนวคิดนี้ถูกนำมาใช้กับงานจริง จะเห็นได้ว่า ระบบบำบัดน้ำเสียโรงงาน ไม่ได้ประกอบด้วยเครื่องจักรเพียงอย่างเดียว

แต่ต้องประกอบด้วย

ความเข้าใจ Process

• อุปกรณ์บำบัดน้ำเสียที่เหมาะสม
• เครื่องวัดคุณภาพน้ำเสีย
• ข้อมูลจาก Wastewater Analyzer
• ระบบ Monitoring น้ำเสีย
• การวิเคราะห์และตัดสินใจของวิศวกร

และในยุคที่ AI เข้ามามีบทบาทมากขึ้น แนวคิดที่น่าสนใจจากประสบการณ์ของนักศึกษาปริญญาโทคือ

“ให้ AI เป็นคู่คิด ไม่ใช่ให้ AI มาแทนวิศวกร”

เช่นเดียวกับ Wastewater Analyzer ที่ช่วยให้เราเห็นข้อมูล แต่คนยังต้องเป็นผู้ตีความข้อมูลและตัดสินใจว่าจะจัดการระบบอย่างไร

เพราะท้ายที่สุดแล้ว ปัญหาสิ่งแวดล้อมในหน้างานจริงอาจมีปัจจัยที่คาดการณ์ไม่ได้ และยังต้องอาศัยวิศวกรในการวิเคราะห์และตัดสินใจ

GOTCORP จึงมองการจัดการน้ำเสียในภาพรวม ตั้งแต่ อุปกรณ์ระบบบำบัดน้ำเสีย ไปจนถึง Wastewater Analyzer และระบบตรวจวัดแบบ Online เพื่อให้ข้อมูลและเทคโนโลยีทำงานร่วมกับความเชี่ยวชาญของวิศวกรอย่างเหมาะสม

Share on